Ułamki

Rozszerzanie ułamków: ułamki równe

Ułamki równe (czasem mówi się: równoważne) przedstawiają tę samą część całości, choć zapisane są innymi liczbami. Na przykład 12, 24 i 48 są równe. Aby znaleźć ułamek równy danemu, rozszerzamy go: mnożymy licznik i mianownik przez tę samą liczbę. Działanie odwrotne – dzielenie obu przez tę samą liczbę – to skracanie.

Klasa 4–65 min czytania
W skrócie12 = 24 = 36 = 48… Z jednego ułamka do drugiego przechodzimy, mnożąc licznik i mianownik przez tę samą liczbę.

Zobaczyć, że dwa ułamki są równe

Weź trzy paski tej samej długości. Pierwszy podziel na 2, drugi na 4, a trzeci na 8 części. Zamaluj połowę każdego:

12
24
48
1 z 2 części, 2 z 4 części, 4 z 8 części: zamalowany pasek ma tę samą długość.

To dokładnie tyle samo paska. Zmienia się tylko podział: więcej kawałków, ale mniejszych. To cała idea ułamków równych.

Zasada: mnożymy licznik i mianownik przez tę samą liczbę

Gdy pomnożysz mianownik przez 2, każdy kawałek dzielisz na pół: kawałków jest dwa razy więcej. Aby zachować tę samą część, potrzeba ich dwa razy więcej – więc licznik też mnożysz przez 2.

34 = 68 (rozszerzamy przez 2) = 912 (przez 3) = 1216 (przez 4)

34
68
912
3/4, 6/8 i 9/12: trzy różne podziały, ta sama część.

Licznik i mianownik można też dzielić przez tę samą liczbę – to skracanie (68 = 34). Zobacz nasz artykuł skracanie ułamków.

Najczęstsze „rodziny” ułamków

UłamekUłamki równe
1224, 36, 48, 510, 50100
1326, 39, 412, 1030
1428, 312, 25100
3468, 912, 75100
15210, 20100
WskazówkaUłamki o mianowniku 100 są bardzo przydatne: 12 = 50100 = 0,5 i 14 = 25100 = 0,25. To most między ułamkami zwykłymi, dziesiętnymi i procentami.

Szukanie brakującej liczby

Bardzo typowe zadanie: uzupełnij 23 = ?12.

  1. Spójrz na mianowniki: z 3 do 12 przechodzimy przez · 4 (3 · 4 = 12). Rozszerzamy więc przez 4.
  2. Zrób to samo z licznikiem: 2 · 4 = 8.
  3. Zatem 23 = 812.

W drugą stronę działa tak samo: 1520 = ?4. Z 20 do 4 dzielimy przez 5 (skracamy przez 5); więc 15 : 5 = 3 i 1520 = 34.

Na osi liczbowej

Ułamki równe leżą dokładnie w tym samym miejscu osi liczbowej. Tutaj 34 i 68 trafiają w ten sam punkt:

016/8
Na tej osi podzielonej na ósme 6/8 leży dokładnie tam, gdzie byłyby 3/4: ten sam punkt, ta sama wartość.

Jak sprawdzić, czy dwa ułamki są równe?

Dwa sposoby, zależnie od wieku:

Jak wytłumaczyć to dziecku

Najczęstsze błędy

  1. Dodawanie zamiast mnożenia: 12 nie jest równe 23 (dodano 1 do licznika i mianownika).
  2. Mnożenie tylko mianownika: 12 nie jest równe 14.
  3. Rozszerzanie przez złą liczbę: przy 23 = ?12 pomnożenie 2 przez 12 zamiast przez 4.
W EasyMaths dziecko uzupełnia brakujący ułamek równy.
W EasyMaths dziecko uzupełnia brakujący ułamek równy.Ćwiczenie EasyMaths

Przykłady z rozwiązaniami

Uzupełnij: 1/4 = ?/12
Z 4 do 12 to · 3, więc 1 · 3 = 3: 1/4 = 3/12.
Uzupełnij: 3/5 = 9/?
Z 3 do 9 to · 3, więc 5 · 3 = 15: 3/5 = 9/15.
Uzupełnij: 12/16 = ?/4
Z 16 do 4 to : 4, więc 12 : 4 = 3: 12/16 = 3/4.
Czy 2/5 i 6/15 są równe?
2 · 3 = 6 i 5 · 3 = 15: rozszerzono przez 3. Tak, są równe.
Czy 3/4 i 4/5 są równe?
Na krzyż: 3 · 5 = 15 i 4 · 4 = 16. Nierówne, więc nie. (3/4 = 15/20, a 4/5 = 16/20.)

Najczęściej zadawane pytania

Na czym polega rozszerzanie ułamków?

Rozszerzyć ułamek to pomnożyć jego licznik i mianownik przez tę samą liczbę różną od zera. Ułamek wygląda inaczej, ale ma tę samą wartość: 3/4 rozszerzone przez 2 to 6/8.

Czym różni się rozszerzanie od skracania?

Przy rozszerzaniu mnożymy licznik i mianownik przez tę samą liczbę, przy skracaniu – dzielimy. W obu przypadkach wartość ułamka się nie zmienia.

W której klasie uczy się rozszerzania ułamków?

W Polsce rozszerzanie i skracanie ułamków zwykłych wprowadza się w klasie 4 i utrwala w klasach 5 i 6.


Czytaj dalej: porównywanie ułamków i nasza lekcja Ułamki.

Sprawdź w 20 minut, na jakim etapie jest Twoje dziecko

Diagnoza EasyMaths jest bezpłatna: około trzydziestu różnorodnych pytań z materiału całej klasy i czytelny wynik, umiejętność po umiejętności, z ćwiczeniami polecanymi do dalszej nauki.

Zrób bezpłatną diagnozę →

W programie: Klasa 4 · Klasa 5 · Klasa 6