İki katı ve yarısı
Sayıların iki katını ezbere bilmek (2 + 2, 3 + 3, 4 + 4… 10 + 10'a kadar) zihinden işlemin ilk araçlarından biridir. İki katlar bilinince yarısını bulmak kolaylaşır: 16'nın yarısı, iki katı 16 eden sayıdır, yani 8.
10'a ve 100'e tamamlama
Bir sayıyı 10'a tamamlamak, 10 etmesi için ona ne eklemek gerektiğini bulmaktır: 7'yi 10'a tamamlayan sayı 3'tür (çünkü 7 + 3 = 10). Toplamı 10 olan tüm sayı ikililerini ezbere bilmek (0 + 10, 1 + 9, 2 + 8…) toplama ve çıkarmayı çok hızlandırır.
Aynı fikir 100'e tamamlama için de geçerlidir: 60 + 40 = 100. Para üstünü hesaplamada çok işe yarar (bkz. para dersi).
Toplarken ve çıkarırken ayırma
İki sayıyı zihinden toplamak için onları onluk ve birliklerine ayırabilir, her parçayı ayrı hesaplayıp sonra birleştirebiliriz:
47 + 25 = (40 + 20) + (7 + 5) = 60 + 12 = 72
Çıkarmada tamamlayarak da ilerleyebiliriz (para üstü verirken olduğu gibi): 83 − 47 için, 47'den 83'e ulaşmak için ne eklemek gerektiğine bakarız: 47 + 3 = 50, sonra 50 + 33 = 83 → fark 36'dır.
10, 100, 1000 ile çarpma ve bölme
En işe yarayan yol budur ve doğrudan basamak değerinden gelir: 10 ile çarpmak, her rakamı bir basamak sola kaydırır (bir doğal sayıda sağa bir sıfır eklenir). 10'a bölmek ise tersini yapar.
- 47 × 10 = 470 (bir sıfır eklenir)
- 47 × 100 = 4700 (iki sıfır eklenir)
- 4700 ÷ 100 = 47 (iki sıfır atılır)
Tahmin için yuvarlama
Kesin bir hesaptan önce, sayıları en yakın onluğa ya da yüzlüğe yuvarlayarak sonucu tahmin etmek çoğu zaman faydalıdır. Örnek: 198 + 303, 200 + 300'e yakındır = yaklaşık 500. Böylece kesin sonuç çok farklı çıkarsa (örneğin 501 yerine 5010, fazladan bir sıfır) hata hemen fark edilir.
Kaçınılacak hatalar
- Çarpım tablosunu ezbere bilmemek: zihinden işlemde büyük bir engel (bkz. çarpım tablosu).
- Bir sayıyı ayırırken bir parçayı unutmak (örneğin onlukları topladıktan sonra birlikleri unutmak).
- Sonucun bir tahminle uyumlu olup olmadığını kontrol etmeden acele etmek.
Çözümlü alıştırmalar
38 + 25 işlemini zihinden yap
45'in iki katı kaçtır?
63 × 100 işlemini yap
Sıra sende!
EasyMaths'te çocuğunuz zihinden işlemi kendi seviyesine uygun alıştırmalarla, ücretsiz olarak çalışır.
Alıştırmalara başla →Sık sorulan sorular
Zihinden hızlı toplama nasıl yapılır?
Sayılar onluk ve birliklerine ayrılır, onluklar kendi arasında, birlikler kendi arasında toplanır ve sonra birleştirilir. Örnek: 47 + 25 = (40 + 20) + (7 + 5) = 60 + 12 = 72.
10, 100 ya da 1000 ile hızlı çarpma nasıl yapılır?
Rakamlar sola kaydırılır: 10 ile çarpınca bir, 100 ile iki, 1000 ile üç basamak. Bir doğal sayıda bu, bir, iki ya da üç sıfır eklemek demektir. Örnek: 47 × 100 = 4700.
Hesap makinesi varken zihinden işlem neden öğrenilir?
Zihinden işlem sayı duyusunu geliştirir ve başka bir yolla (alt alta, hesap makinesiyle) bulunan sonucun mantıklı olup olmadığını hızla kontrol etmeyi sağlar. Kesin hesaptan önce sonucu tahmin etmek için de vazgeçilmezdir.