Hoofdrekenen

Sommen tot 20 automatiseren

Voor de plussommen tot 20 hoeft je kind geen honderd sommen uit het hoofd te leren. Een paar basissommen (dubbelen, vriendjes van 10, plus 1 of plus 2) zijn genoeg, plus de kunst om daarmee alle andere sommen uit te rekenen. Bijvoorbeeld 8 + 5 reken je over het tiental: 8 + 2 + 3 = 13.

Groep 3–45 min lezen
In het kortGoede volgorde: + 0 en + 1 → + 2 → dubbelen → vriendjes van 10 → bijna-dubbelen → over het tiental. Elke dag een paar minuten en veel spelletjes.

Waarom deze sommen zo belangrijk zijn

De plussommen van 1 + 1 tot 10 + 10 vormen de basis van al het rekenen: minsommen, onder elkaar optellen, hoofdrekenen, de tafels … Een kind dat voor 7 + 6 op zijn vingers moet tellen, raakt bij al het andere snel vermoeid. Het doel aan het eind van groep 4: binnen ongeveer 3 seconden antwoorden, zonder te tellen. Leerkrachten noemen dat automatiseren.

Goed nieuws: er valt veel minder te leren dan je denkt

Uiteindelijk blijven er maar zo'n twintig echt "nieuwe" sommen over, en bijna allemaal reken je ze uit met twee grote strategieën: dubbelen en over het tiental.

Strategie 1: dubbelen (en bijna-dubbelen)

Dubbelsommen onthoud je makkelijk, omdat je ze kunt zien: 2 + 2 (twee handen met twee vingers), 5 + 5 (twee handen), 6 + 6 (een eierdoos) …

DubbelUitkomst
1 + 12
2 + 24
3 + 36
4 + 48
5 + 510
6 + 612
7 + 714
8 + 816
9 + 918

Zitten de dubbelen, dan volgen de bijna-dubbelen vanzelf:

Strategie 2: vriendjes van 10

Weten hoeveel er nog bij moet om 10 te maken is de basis: 7 + 3, 6 + 4, 8 + 2 … Met een rekenrek of een tienveld zie je het meteen:

7 fiches, 3 lege vakjes: 7 + 3 = 10.

Zie ons uitgebreide artikel: vriendjes van 10.

Strategie 3: over het tiental

Dit is DE techniek voor alle sommen over de 10. Voor 8 + 5:

  1. Aan 8 ontbreken er nog 2 tot de 10.
  2. Je splitst 5 in 2 + 3.
  3. 8 + 2 = 10, dan 10 + 3 = 13.
Vul het tienveld aan: 8 + 2 = 10. Er blijven 3 fiches over: 10 + 3 = 13.

Met wat oefening splitsen kinderen dat binnen een seconde in hun hoofd. En dezelfde techniek helpt later bij 38 + 5, 98 + 7 …

TipVoor plus 9 doe je plus 10 en dan min 1: 7 + 9 = 7 + 10 − 1 = 16. Vaak sneller dan tellen!

De goede volgorde

  1. + 0, + 1, + 2 (groep 2 en begin groep 3)
  2. Dubbelen tot 5 + 5, daarna tot 10 + 10
  3. Vriendjes van 10
  4. Bijna-dubbelen (6 + 7, 4 + 5 …)
  5. Over het tiental (8 + 5, 7 + 6 …)
  6. + 9 met het trucje + 10 − 1

Elke week of twee een nieuwe stap, en steeds de vorige herhalen.

Spelletjes om te oefenen zonder verveling

Wat je beter kunt vermijden

In EasyMaths heeft elk groepje sommen een eigen oefening – hier "plus 7".
In EasyMaths heeft elk groepje sommen een eigen oefening – hier "plus 7".Oefening van EasyMaths

Oefeningen met uitwerking

6 + 7 (bijna-dubbel)
6 + 6 = 12, plus 1: 13.
9 + 4 (over het tiental)
9 + 1 = 10, er blijven 3 over: 13. Of: 4 + 10 − 1 = 13.
7 + 5 (over het tiental)
7 + 3 = 10, er blijven 2 over: 12.
8 + 8 (dubbel)
16.
5 + 8
Begin bij het grootste getal: 8 + 2 = 10, er blijven 3 over: 13.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het om de sommen tot 20 te automatiseren?

Ze worden opgebouwd in groep 3 en 4. Met een paar minuten oefening per dag en goede strategieën (dubbelen, over het tiental) beheersen de meeste kinderen ze aan het eind van groep 4.

Moeten de sommen tot 20 uit het hoofd geleerd worden?

Een deel moet automatisch gaan (dubbelen, vriendjes van 10). De rest reken je daarmee heel snel uit. Het doel is antwoorden zonder te tellen.

Mijn kind telt in groep 4 nog op zijn vingers – is dat erg?

Op zich niet, maar het is een teken om met strategieën te oefenen: dubbelen, vriendjes van 10 en over het tiental. Die maken je kind los van de vingers. Blijft het tellend rekenen hardnekkig, bespreek het dan met de leerkracht.


Lees verder: onze les Onder elkaar optellen en tientallen en eenheden.

Ontdek in 20 minuten waar je kind staat

De niveautoets van EasyMaths is gratis: zo’n dertig gevarieerde vragen over de stof van het hele schooljaar, met een duidelijke uitslag per vaardigheid en de oefeningen om verder te komen.

Doe de gratis niveautoets →

In het leerplan: Groep 3 · Groep 4