Najpierw: grupowanie po 10
Zanim pojawią się nazwy, dziecko musi zobaczyć, po co się grupuje. Rozsyp na stole 34 patyczki (albo makaron, albo klocki) i zapytaj: „Ile ich jest?”. Liczenie po jednym jest długie i łatwo się pomylić.
A teraz zróbcie paczki po 10 (patyczki z gumką recepturką, klocki połączone w słupki). Otrzymujecie 3 paczki i zostają 4 pojedyncze. Liczenie jest teraz szybkie: 10, 20, 30… i 31, 32, 33, 34.
To całe sedno: dziesiątka to po prostu paczka po 10.
Klocki dziesiątkowe
Klocki dziesiątkowe (słupki po 10 i pojedyncze kostki) pokazują to znakomicie:
Gdy dziecko ma przed sobą 10 pojedynczych kostek, wymienia je na jeden słupek. Ta wymiana to klucz do późniejszego dodawania i odejmowania z przekroczeniem progu dziesiątkowego.
Tabela dziesiątek i jedności
Tabela pokazuje, na którym miejscu stoi każda cyfra:
| dziesiątki | jedności |
|---|---|
| 3 | 4 |
| 4 | 0 |
| 4 |
Zero: puste miejsce
Liczba 40 to 4 dziesiątki i 0 jedności. Zero mówi: „tu nie ma żadnej pojedynczej jedności”. Bez zera liczba 40 byłaby po prostu 4!
Ta sama cyfra, inna wartość
W liczbie 44 obie cyfry to 4, ale nie znaczą tego samego: pierwsza to 4 dziesiątki (40), druga – 4 jedności (4). O wartości cyfry decyduje jej miejsce w liczbie. To podstawa systemu pozycyjnego.
Polskie nazwy liczb pomagają
W języku polskim nazwy dziesiątek dobrze pokazują budowę liczby: dwadzieścia (dwa razy dziesięć), trzydzieści, czterdzieści, pięćdziesiąt… A „trzydzieści cztery” mówimy w tej samej kolejności, w jakiej piszemy: najpierw dziesiątki, potem jedności.
Trudniejsze są liczby od 11 do 19: jedenaście, dwanaście, trzynaście… – tu jedności słyszymy na początku („trzy-naście”), a dziesiątkę na końcu. Warto na nie zwrócić uwagę: dziecko często pisze 31 zamiast 13.
Jak wytłumaczyć to dziecku
- Grupujcie prawdziwe przedmioty po 10: patyczki, klocki, monety 1 zł i banknoty 10 zł.
- Pokazuj liczby na klockach i niech dziecko je zapisuje – i odwrotnie.
- Liczcie dziesiątkami: 10, 20, 30… a potem od dowolnej liczby: 23, 33, 43…
- Zawsze zadawaj pytanie: „Ile dziesiątek? Ile jedności?”.
Najczęstsze błędy
- Mylenie cyfry dziesiątek z liczbą dziesiątek (w większych liczbach, np. 347 ma 34 dziesiątki, a cyfra dziesiątek to 4).
- Zapisywanie liczb „tak, jak się słyszy”: czterdzieści trzy → 403.
- Odwracanie cyfr w liczbach od 11 do 19: trzynaście → 31.
- Zapominanie o zerze: 40 zapisane jako 4.

Przykłady z rozwiązaniami
Ile dziesiątek i jedności ma 58?
Zapisz liczbę: 7 dziesiątek i 2 jedności
Zapisz liczbę: 6 dziesiątek i 0 jedności
Zapisz liczbę: 2 dziesiątki i 13 jedności
Ile jest wart każdy z dwóch znaków „5” w liczbie 55?
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest dziesiątka?
Dziesiątka to grupa 10 jedności. W liczbie dwucyfrowej cyfra po lewej mówi, ile jest dziesiątek: w liczbie 34 są 3 dziesiątki, czyli 30.
W której klasie uczy się dziesiątek i jedności?
W Polsce dzieci poznają dziesiątki i jedności w klasie 1, w zakresie liczb do 20, a potem do 100. W klasie 2 pojawiają się setki.
Jak dziecko może nauczyć się dziesiątek i jedności w domu?
Grupując prawdziwe przedmioty w paczki po 10, licząc dziesiątkami i używając monet 1 zł i banknotów 10 zł. Ćwiczenia z obrazkami utrwalają tę wiedzę.
Czytaj dalej: rozkład liczby i nasza lekcja System dziesiątkowy.
Sprawdź w 20 minut, na jakim etapie jest Twoje dziecko
Diagnoza EasyMaths jest bezpłatna: około trzydziestu różnorodnych pytań z materiału całej klasy i czytelny wynik, umiejętność po umiejętności, z ćwiczeniami polecanymi do dalszej nauki.
Zrób bezpłatną diagnozę →

