Liczby

Dziesiątki i jedności

Dziesiątka to grupa 10 jedności. W liczbie dwucyfrowej, takiej jak 34, pierwsza cyfra (3) mówi, ile jest dziesiątek, a druga (4) – ile jedności: 34 = 3 dziesiątki i 4 jedności = 30 + 4. To pierwszy krok do zrozumienia systemu dziesiątkowego, na którym zbudowana jest cała matematyka.

Klasa 1–24 min czytania
W skrócie10 jedności = 1 dziesiątka. W liczbie dwucyfrowej cyfra po lewej to dziesiątki, a po prawej jedności. O wartości cyfry decyduje jej miejsce.

Najpierw: grupowanie po 10

Zanim pojawią się nazwy, dziecko musi zobaczyć, po co się grupuje. Rozsyp na stole 34 patyczki (albo makaron, albo klocki) i zapytaj: „Ile ich jest?”. Liczenie po jednym jest długie i łatwo się pomylić.

A teraz zróbcie paczki po 10 (patyczki z gumką recepturką, klocki połączone w słupki). Otrzymujecie 3 paczki i zostają 4 pojedyncze. Liczenie jest teraz szybkie: 10, 20, 30… i 31, 32, 33, 34.

To całe sedno: dziesiątka to po prostu paczka po 10.

Klocki dziesiątkowe

Klocki dziesiątkowe (słupki po 10 i pojedyncze kostki) pokazują to znakomicie:

34 = 3 dziesiątki (słupki po 10) i 4 jedności (małe kostki).

Gdy dziecko ma przed sobą 10 pojedynczych kostek, wymienia je na jeden słupek. Ta wymiana to klucz do późniejszego dodawania i odejmowania z przekroczeniem progu dziesiątkowego.

Tabela dziesiątek i jedności

Tabela pokazuje, na którym miejscu stoi każda cyfra:

dziesiątkijedności
34
40
4
34 = 3 dziesiątki i 4 jedności. 40 = 4 dziesiątki i 0 jedności. 4 = 0 dziesiątek i 4 jedności.

Zero: puste miejsce

Liczba 40 to 4 dziesiątki i 0 jedności. Zero mówi: „tu nie ma żadnej pojedynczej jedności”. Bez zera liczba 40 byłaby po prostu 4!

UwagaCzęsty błąd: dziecko słyszy „czterdzieści trzy” i pisze 403 (40, a potem 3). Pokaż na klockach: 4 słupki i 3 kostki to 43 – dwie cyfry, nie trzy.

Ta sama cyfra, inna wartość

W liczbie 44 obie cyfry to 4, ale nie znaczą tego samego: pierwsza to 4 dziesiątki (40), druga – 4 jedności (4). O wartości cyfry decyduje jej miejsce w liczbie. To podstawa systemu pozycyjnego.

Polskie nazwy liczb pomagają

W języku polskim nazwy dziesiątek dobrze pokazują budowę liczby: dwadzieścia (dwa razy dziesięć), trzydzieści, czterdzieści, pięćdziesiąt… A „trzydzieści cztery” mówimy w tej samej kolejności, w jakiej piszemy: najpierw dziesiątki, potem jedności.

Trudniejsze są liczby od 11 do 19: jedenaście, dwanaście, trzynaście… – tu jedności słyszymy na początku („trzy-naście”), a dziesiątkę na końcu. Warto na nie zwrócić uwagę: dziecko często pisze 31 zamiast 13.

Jak wytłumaczyć to dziecku

Najczęstsze błędy

  1. Mylenie cyfry dziesiątek z liczbą dziesiątek (w większych liczbach, np. 347 ma 34 dziesiątki, a cyfra dziesiątek to 4).
  2. Zapisywanie liczb „tak, jak się słyszy”: czterdzieści trzy → 403.
  3. Odwracanie cyfr w liczbach od 11 do 19: trzynaście → 31.
  4. Zapominanie o zerze: 40 zapisane jako 4.
W EasyMaths dziecko liczy dziesiątki i jedności na obrazkach.
W EasyMaths dziecko liczy dziesiątki i jedności na obrazkach.Ćwiczenie EasyMaths

Przykłady z rozwiązaniami

Ile dziesiątek i jedności ma 58?
5 dziesiątek i 8 jedności (50 + 8).
Zapisz liczbę: 7 dziesiątek i 2 jedności
72.
Zapisz liczbę: 6 dziesiątek i 0 jedności
60.
Zapisz liczbę: 2 dziesiątki i 13 jedności
13 jedności = 1 dziesiątka i 3 jedności. Razem 3 dziesiątki i 3 jedności: 33.
Ile jest wart każdy z dwóch znaków „5” w liczbie 55?
Pierwszy to 50 (5 dziesiątek), drugi to 5 (5 jedności).

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest dziesiątka?

Dziesiątka to grupa 10 jedności. W liczbie dwucyfrowej cyfra po lewej mówi, ile jest dziesiątek: w liczbie 34 są 3 dziesiątki, czyli 30.

W której klasie uczy się dziesiątek i jedności?

W Polsce dzieci poznają dziesiątki i jedności w klasie 1, w zakresie liczb do 20, a potem do 100. W klasie 2 pojawiają się setki.

Jak dziecko może nauczyć się dziesiątek i jedności w domu?

Grupując prawdziwe przedmioty w paczki po 10, licząc dziesiątkami i używając monet 1 zł i banknotów 10 zł. Ćwiczenia z obrazkami utrwalają tę wiedzę.


Czytaj dalej: rozkład liczby i nasza lekcja System dziesiątkowy.

Sprawdź w 20 minut, na jakim etapie jest Twoje dziecko

Diagnoza EasyMaths jest bezpłatna: około trzydziestu różnorodnych pytań z materiału całej klasy i czytelny wynik, umiejętność po umiejętności, z ćwiczeniami polecanymi do dalszej nauki.

Zrób bezpłatną diagnozę →

W programie: Klasa 1 · Klasa 2